RTE Themadag

Als labels vervagen: radicalisering, extremisme en terrorisme in een online tijdperk

Tijdens deze themadag staat de online leefwereld centraal: hoe radicaliserende en extremistische narratieven ontstaan, versnellen en zich organiseren in (sub)communities, en wat dit vraagt van professionals in duiding en interventie.

Programma

• 09:00 - 09:15 | Welkom en opening themadag 
• 09:15 - 10:15 | Jelle van Buuren (Universiteit Leiden)
  • De lezing gaat over saladebar-extremisme en laat zien waarom extremistische en terroristische fenomenen laten zich de laatste jaren steeds minder vangen in één herkenbaar label zoals links, rechts of jihadistisch. Steeds vaker stellen individuen en groepen een eigen “mix” samen van ideologische en religieuze fragmenten, persoonlijke grieven en uiteenlopende doelen, waarbij het ideologische verhaal soms opvallend dun is. In deze lezing staat centraal wat dit betekent voor het signaleren en duiden van deze fenomenen, en wie verantwoordelijk is voor de opvolging. Zie ook een recente publicatie van Jelle van Buuren. 
• 10:15 - 10:30 | Break 
• 10:30 - 11:30 | Wim Hardyns (Universiteit Gent)
  • Digitale technologieën spelen vandaag een dubbelzinnige rol in processen van radicalisering en (gewelddadig) extremisme. Sociale media, algoritmen, chatbots en online netwerken fungeren als katalysatoren voor ideologische verharding, mobilisatie en geweld, maar openen tegelijk nieuwe mogelijkheden om radicalisering vroegtijdig te detecteren, te begrijpen en te voorkomen.

    Vanuit een veiligheids- en criminologisch perspectief verkent deze presentatie dit spanningsveld met interdisciplinaire en datagedreven benaderingen. Thema’s zoals online propaganda, desinformatie, deepfakes en netwerkdynamieken worden gekoppeld aan counter-narratives, contentanalyse en voorspellende modellen, met bijzondere aandacht voor de inzet van big data en machine learning binnen veiligheidsbeleid. Daarbij wordt expliciet stilgestaan bij de ethische, juridische en maatschappelijke randvoorwaarden.

    Door empirisch onderzoek te combineren met beleidsrelevante inzichten toont de presentatie hoe een kritische, evidence-based en interdisciplinaire aanpak essentieel is om de complexe relatie tussen technologie en radicalisering te begrijpen en er effectief op te reageren.

• 11:30 - 12:30 | Lunch
• 12:30 - 13:30 | Yola Wanders | Wat betekent professioneel handeling in een omgeving die niet zwart-wit is?
  • Vijfendertig jaar lang werkte Yola Wanders achter gesloten deuren, waarvan de laatste elf jaar in twee van de meest politiek gevoelige regimes binnen het gevangeniswezen: de EBI en de Terroristenafdeling. In zo'n omgeving draait alles om veiligheid, controle en beheersbaarheid. En toch leert de praktijk dat controle alleen niet genoeg is. Want achter elk dossier zit gedrag dat je moet zien, moet duiden en soms verdragen, dat vraagt om het vermogen om te blijven kijken en te blijven luisteren, juist wanneer dat ongemakkelijk is.

    In de praktijk zit dat niet in grote theorieën, maar in kleine momenten. In gesprekken die je wel of niet voert. In de afstand die je bewaart, of juist bewust verkleint. In het besef dat een gevangenis er niet alleen is om mensen op te sluiten, maar ook om betekenis te bieden.

    Tijdens deze ‘Practioner’s Talk’ neemt Yola Wanders je mee naar binnen, naar de terroristenafdeling. Aan de hand van concrete situaties laat zij zien hoe abstracte dilemma's werkelijkheid worden en hoe dun de lijn soms is tussen controle en contact. Geen cijfers of modellen, maar praktijk: over afwegingen, twijfel en professioneel handelen onder druk. En soms betekent dat, heel concreet, thee drinken met terroristen.

• 13:30 - 13:45 | Break 
• 13:45 - 14:45 | Praktijkcasus oud RTE-deelnemer 

• 14:45 - 15:00 | Break 
• 11:00 - 12:00 | Workshop Mohamed Zoundri (interne docent) | Rechts-extremisme: van online activisme naar democratische ontwrichting  
  • In het digitale landschap voltrekt zich een duidelijke verschuiving: accelerationistische en anti-democratische boodschappen bewegen zich steeds vaker zichtbaar over openbare platforms en populaire apps. Binnen deze online dynamiek versmelten elementen uit hooliganisme, manosphere-discours en bredere jeugdculturen tot een ideologisch geladen subcultuur die in de kern sterk leunt op nationaalsocialistische denkbeelden autoritair, anti-parlementair en gericht op etnisch-culturele homogeniteit. Tegelijkertijd presenteert deze stroming zich strategisch inclusiever dan klassieke varianten. Bepaalde minderheidsgroepen worden conditioneel omarmd wanneer zij passen binnen het anti-establishment narratief. Die ogenschijnlijke verbreding vergroot de aantrekkingskracht en bemoeilijkt herkenning. De toon is scherp, ironisch en bewust ontregelend. Memes fungeren als ideologische bouwstenen, gecodeerde taal als onderlinge signaalfunctie en actuele politieke thema’s als katalysator voor mobilisatie. Wat begint als provocatieve online expressie kan uitmonden in systematische delegitimatie van instituties, persoonsgerichte intimidatie en het aanjagen van ontwrichtende acties. 
• 15:30 - 17:00 | Dankwoord en afsluitende borrel 

Kosten 

De kosten voor de themadag op 2 juni 2026 van de opleiding Radicalisering & Terrorisme bedragen € 250,- per persoon, exclusief btw.

Locatie

De themadag vindt plaats bij SoSecure International, Rijnzathe 8, 3454 PV De Meern (Utrecht).

Heeft u vragen? Neem gerust contact op via info@sosecure.nl of +31 (0)23 711 45 20. 

Jelle van Buren

Jelle van Buuren is universitair hoofddocent aan de Universiteit Leiden - Institute of Security and Global Affairs. Zijn onderzoeksinteresses liggen onder andere in: terrorisme en contraterrorisme, inlichtingen- en veiligheidsdiensten, complottheorieën, extreemrechts, nieuwe protestbewegingen en anti-institutionele bewegingen. In het verleden lag zijn onderzoeksinteresse in Europese politie- en justitiesamenwerking, asiel- en migratiebeleid, grensbeheer, surveillance, internationale informatie-uitwisseling en dataprotectie.

Onderwijsactiviteiten

Jelle van Buuren was programmadirecteur van de master Security and Crisismanagement (CSM) tussen 2016 en 2022. Momenteel verzorgt hij de cursus Security Challenges in a Globalizing World in CSM. Daarnaast is hij betrokken bij professionele leergangen voor het Center for Professional Learning van de faculteit Governance and Global Affairs (FGGA).

Onderzoeksactiviteiten

Van Buuren promoveerde in 2016 op politiek-sociologisch onderzoek naar de relatie tussen complottheorieën en systeemhaat. Met systeemhaat werd verwezen naar fundamentele weerzin, wantrouwen en woede in woord en/of daad tegen politieke instituties, hun vertegenwoordigers en symbolen, die niet te plaatsen zijn in bestaande politieke of religieuze ideologieën. Momenteel wordt hetzelfde fenomeen aangeduid met ‘anti-institutioneel extremisme’. In het onderzoek werd onderzocht of complottheorieën een mogelijk verklaring boden voor het omslaan van legitieme kritiek op het systeem naar meer extreme vormen van systeemkritiek.

In de jaren daarna onderzocht Jelle van Buuren onder andere fenomenen zoals gewelddadige eenlingen, Jihadisme, extreemrechts,                                                                                incels en anti-institutionele bewegingen. Sinds de zomer van 2022 is Van Buuren betrokken bij een vijfjarig onderzoeksprogramma                                                                        gericht op wetenschappelijke verdieping van het stelsel Bewaken en Beveiligen.

Maatschappelijke valorisatie

Jelle van Buuren treedt regelmatig als deskundige op in de media en verzorgt frequent lezingen en workshops over actuele                                                                      (dreigings)fenomenen voor verschillende (non)gouvernementele organisaties.

Wim Hardyns 

Wim Hardyns is hoogleraar criminologie aan de Universiteit Gent en hoogleraar veiligheidswetenschappen aan de Universiteit Antwerpen. Hij is directeur van de onderzoeksgroep Big Data Policing (BIGDATPOL.com) én van RadiLab, het UGent Impact Lab for Preventing and Countering Violent Extremism. Zijn onderzoek situeert zich op het kruispunt van criminologie, data science en beleidsinnovatie, met een sterke focus op evidence-based en juridisch conforme toepassingen van artificiële intelligentie in het veiligheidsdomein.

Onderwijsactiviteiten 

Vanuit zijn aanstellingen in Gent en Antwerpen is Wim Hardyns betrokken bij onderwijs binnen criminologie en veiligheidswetenschappen, waar data en technologie een steeds belangrijkere rol spelen. In zijn onderwijs verbindt hij wetenschappelijke inzichten met actuele vraagstukken rond AI in veiligheid, evidence-based                                                                            beleid en de vertaalslag van analyse naar toepasbare beslissingsondersteuning.

Onderzoeksactiviteiten 

Zijn onderzoek situeert zich op het kruispunt van criminologie, data science en beleidsinnovatie, met een sterke focus op evidence-based                                                                      en juridisch conforme toepassingen van artificiële intelligentie in het veiligheidsdomein. Daarbij besteedt hij bijzondere aandacht aan datakwaliteit,                                                contextueel modelleren, verantwoord AI-gebruik en beslissingsondersteuning die effectief inzetbaar is in het veld.

Maatschappelijke valorisatie

Wim Hardyns was de eerste laureaat van de ESC Early Career Award (2020) en ontving in datzelfde jaar twee Benelux OSPA-nominaties.                                                                  In 2023 werd hij bekroond met een ERC Consolidator Grant. Recent ontving hij zowel de IUNGOS Innovation Award (2025) als een AI & Overheid (NL)                                            Award (2025) voor zijn bijdragen aan AI-gedreven innovatie binnen het veiligheidsdomein.

Yola Wanders 

Yola Wanders werkte ruim vijfendertig jaar binnen het Nederlandse gevangeniswezen, waarvan de laatste elf jaar als directeur van de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) en de Terroristenafdeling (TA) in Vught. In deze rol was zij verantwoordelijk voor de detentie van gedetineerden met het hoogste veiligheidsrisico, waaronder terrorisme- en georganiseerde criminaliteitszaken.

Haar werk kenmerkt zich door het voortdurend balanceren tussen veiligheid en menselijkheid, controle en contact. Zij heeft ruime ervaring met complexe vraagstukken rondom radicalisering, high-risk detention en het functioneren van gesloten regimes onder politieke en maatschappelijke druk.

Naast haar werk in Nederland is Yola Wanders internationaal actief als expert, trainer en spreker, met name in Centraal-Azië en Irak. Dit Voor de United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) en binnen Europa als lid van de EU Knowledge Hub against Radicalisation. Eerder was zij co-chair van het Radicalisation Awareness Network (RAN) Prison & Probation.

In haar lezingen verbindt zij praktijkervaring met reflectie op leiderschap, veiligheid en de menselijke maat binnen systemen die onder druk staan.